عنوان پژوهش

 

بررسی و مقایسه سطح کارآیی معلمان مقطع دبستانِ شهر سمنانِ فارغ التّحصیل از مراکز تربیت معلّم با سایر معلّمان.

 

 

 

عنوان پژوهش

 

بررسی و مقایسه سطح کارآیی معلمان مقطع دبستانِ شهر سمنانِ فارغ التّحصیل از مراکز تربیت معلّم با سایر معلّمان.

  

  

پژوهشگر:

محمّدرضا صفا

 

 1391

 

مقدمه:

وزارت آموزش و پرورش  از نظر تعداد نفرات شاغل در آن،  بزرگترین  سازمان دولتی ایران به شمار می رود که حجم زیادی از بودجه کل کشور را به خود اختصاص می دهد. آموزش و پرورش با ساختاری یاد گیرنده و یاد دهنده، می بایست به پرورش نیروی انسانی توجه خاص معطوف دارد. از آنجا که بیشترین نیروی انسانی شاغل در آموزش و پرورش را معلمان تشکیل می دهند پرداختن به چگونگی  وضعیت استخدامی آنان و مبادی ورودی معلمان به مدرسه، از اهمیت بسیار برخوردار خواهد بود؛ که در حال حاضر معلمان در ایران  از ورودی های مختلف به مدرسه‌ها راه پیدا می کنند؛ مرکزهای تربیت معلم، آزمون سراسری، انتخاب از ‌دبیرستانها، جذب نیروهای حق التدریس و برگزاری آزمون های ادواری از جمله آنهاست.

نظام تعلیم و تربیت در سال 1383، لزوم ارتقاء سطح تحصیل معلمان  را دریافت، به موجب تصویب نامه اسفند ماه سال 1383 شمسی، دولت،«حداقل مدرک تحصیلی برای ورود تدریس در دوره ابتدایی، کارشناسی است. البته در مناطق محروم، به کارگیری آموزگاران با مدرک کاردانی  صورت می‌گیرد، اما معلمان بایستی درطول مدت کار، ارتقای مدرک پیدا کنند. برای استخدام دردوره های راهنمایی و‌دبیرستان نیز، مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد عنوان شده است که در منطقه های محروم معلمان می‌توانند با مدرک کارشناسی استخدام شوند، به شرطی که در حین کار، بتوانند ارتقاء مدرک بیابند.» اما آمار وضعیت موجود معلمان آموزش و پرورش، برخلاف اغلب تصویب نامه های دولت و مجلس است. برای مثال  مدیرکل دفتر برنامه ریزی و توسعه مدیریت وزارت آموزش و پرورش ، در سال 1384اعلام کرده است که:« در حال حاضر بیش از یک میلیون معلم در سراسر کشور مشغول به کار هستند که 47 درصد آنان دارای مدرک  لیسانس و بالای آن ، 30 درصد فوق دیپلم و حدود 23 درصد دیپلم و زیر دیپلم هستند».یعنی حدود530 هزار معلم! ( خبرگزاری مهر،02/09/1384)

در آزمون سراسری سال 85 13، نزدیک به 60 تا 65 هزار نفر در دوره های آموزش عالی تربیت معلم، زیر نظر آموزش و پرورش ثبت نام کردند و تعداد دانشجویان مراکز تربیت معلم از 5 هزار و 160 نفر، به 10 هزار نفر افرایش پیدا کرد .

بنا بر گفته های حسین نقوی یکی از کارشناسان شرکت کننده در میزگرد معاونت برنامه ریزی و توسعه مدیریت، در اجلاس روسای مناطق آموزش و پرورش :  از مجموع 720 هزار نیروی استخدامی در وزارت آموزش و پرورش پس از انقلاب ، تنها 330 هزار نفر آنان  از مراکز تربیت معلم استخدام شده اند و هنوز آماری ‌در مورد  چگونگی فارغ التحصیل شدن و  چگونگی صلاحیت تخصصی معلمی47 درصد نیروهای انسانی  دارای مدرک کارشناسی و بالاتر که در آموزش و پرورش به کار گرفته شده اند، در دسترس نیست.

در این تحقیق پژوهشگر به بررسی تعداد 100نفر از معلّمان فارغ التّحصیل از مراکز تربیت معلّم و سایر معلّمان مقطع دبستان شهر سمنان می پردازد؛ با این فرض که سطح کارآیی معلّمان فارغ التّحصیل مراکز تربیت معلّم از سایر معلّمان بیشتر است. این پژوهش به وسیله­ی برگزاری آزمون بسته پاسخ، مصاحبه سازمان یافته و همچنین امتحانات هماهنگ کشوری پایان ترم مورد بررسی قرار می گیرد؛ باشد که وزارتخانه محترم آموزش و پرورش بهای بیشتری برای تربیت معلّمان متخصّص و ماهر ایران عزیز قائل شود.

 

بیان مسئله:

این امری بدیهی است که آموزش و پرورش را زیربنای توسعه کشور بدانیم و توجه به آن را موجب پیشرفت و سازندگی کشور. از آنجا که بیش از 30% بودجه کشورمان در سال 91 به آموزش و پرورش اختصاص داده شد، و از آنجا که تأثیرات این سازمان دولتی بر روی جامعه عیر قابل انکار می باشد؛ لازم است بیشتر روی برآیند کار این وزارتخانه دقیق شویم.

همانگونه که ذکر شد وزارت آموزش و پرورش به عنوان بزرگترین وزارتخانه ایران بیشترین نیروی انسانی را جذب    می کند و متقابلا هزینه های زیادی نیز برای حقوق و مزایای کارکنان خود متحمّل می شود. گاها مشاهده می شود که جهت صرفه جویی در هزینه ها این وزارتخانه اقدام به جذب نیرو به صورت آزاد و سرباز معلّم می کند. این در حالی است که از سال 1342مراکزی به منظور تربیتِ معلّمِ به صورت حرفه ای ، تأسیس شده[1] و وظیفه تأمین نیروی انسانی ماهر این وزارتخانه را به عهده گرفته است. با این اوصاف جای این سوال است که جذب نیروهای غیرتعلیم یافته در مراکز تربیت معلّم که هیچ آشنایی با مهارتها و فنون ویژه معلّمی ندارند می­تواند باعث رشد و سازندگی کشور شود؟ این درحالی است که بررسی های تطبیقی نشان می دهد که اکثر کشورهای دنیا به نظام آموزش و پرورش کشور خویش بها داده و بهترین نیروهای متخصّص خویش را صرف آموزش و پرورش نسل جوان خود می کنند. متأسفانه، در حال حاضر به دلایل مختلف،از جمله جذب‏ افراد با مدرک دیپلم،به کارگیری رشته‏های غیرمرتبط،پایین بودن‏ انگیزه،ناکافی بودن آموزش،ضعیف بودن نظارت و راهنمایی و ... عملکرد سرباز معلمان،مورد رضایت نیست و وضع نامطلوبی‏ در کلاس‏های درس حاکم است.

اکنون ضروری به نظر می رسد که به بررسی عملکرد معلّمانی که آموزش های لازم را طی حداقل2سال در دانشگاه تربیت معلّم دیده اند و معلّمانی که به صورت سرباز معلّم یا از طریق آزمون جذب شده اند بپردازیم؛ باشد تا کاستی های شیوه ی تربیت مربّی خویش را شناسایی و اصلاح کنیم.

 

تعاریف عملیاتی:

وزارت آموزش و پرورش: وزارتخانه، عبارت است از یک واحد سازمانی مشخصی که به موجب قانون به وسیله دولت ایجاد و اداره می شود . وزارت آموزش و پرورش، وزارتخانه ای است که به دستور دولت امور مربوط به تعلیم و تربیت و آموزش عمومی کشور را بر عهده دارد.

سطح کارایی: منظور از سطح کارایی شیوه ی رفتاری معلم در کلاس و نمره های پایان ترم دانش آموزان می باشد.

فارغ التّحصیلان تربیت معلّم: فارغ التحصیلی از این دانشگاه منوط به اخذ مدرک کاردانی و یا بالاتر می باشد.

سایر معلمان:معلمانی که به صورت سربازمعلم و یا آن دسته از معلمانی که از طریق آزمون (و غیر از تحصیل در مراکز تربیت معلم) وارد آموزش و پرورش شده و مشغول به تدریس هستند.

 

پیشینه طرح:

چکیده پژوهش"استفاده بهینه از نتایج سیستم ارزشیابی انسانی در آموزش و پرورش" که در سال تحصیلی72-1371 به انجام رسیده است، چنین است: استفاده مطلوب از نیروی انسانی موجود در آموزش و پرورش در ارتقاء کیفی آموزشی و دستیابی به اهداف کلی آموزش و پرورش موثر خواهد بود جهت تحقق این امر اجرای یک سیستم ارزشیابی مطلوب ضروری می باشد محقق در نظر دارد  ، سیستم ارزشیابی موجود در آموزش و پرورش را بررسی نماید و طرق استفاده بهینه از نتایج این ارزشیابی ترسیم و ارائه نماید فرض محقق این است که این امر می تواند در اجرای صحیح و کامل و مطلوب برنامه های آموزشی موثر باشد و موجبات رشد و توسعه سیستم آموزشی را فراهم آورد جامعه آماری در این تحقیق کادر آموزشی دبیرستانهای آموزشی استان مرکزی می باشد و حجم نمونه تعداد سی آموزشگاه به طور تصادفی خواهد بود. (محمد مسعود منصوری و  محمد داود پور، 1372).

در" بررسی وضعیت استفاده از کادر آموزشی در مدارس ابتدایی مناطق آموزشی استان خراسان"، مجری طرح بر این باور است که آموزش و پرورش، طی سالیان اخیر با سرعت زیادی به سمت بالا بردن درصد افراد واجب التعلیم تحت پوششش حرکت کرده و با گسترش دامنه افراد تحت پوشش کمبودهایی بروز نموده که در نتیجه منجر به واگذاری بخشی از روستاهای تحت پوشش آموزش و پرورش به نهضت سواد آموزی گردیده است . عامل اصلی این مشکلات کمبود نیروی انسانی در بخش آموزش بوده است . در این تحقیق سعی شده  تا مشخص گردد، صرف نظر از فضای آموزشی مورد نیاز و بدون در نظر گرفتن معلمانی که از دوره ابتدای در سایر دوره ها به خدمت مشغول هستند ، چه تعداد نیرو در هر آموزشگاه و در منطقه آموزشی کسر و یا مازاد خواهد بود . جذب نیرو در دوره ابتدایی با مشکلاتی روبه رو شده است و به علت کمبود ردیف استخدامی فارغ التحصیلان مراکز تربیت معلم به سختی جذب می گردند . و همچنین سهمیه مراکز تربیت معلم ، کاهش  یافته است . پس بایستی با محاسبه دقیق وضعیت نیروی انسانی هر منطقه آموزشی، سعی شود تا از حداقل نیروها ، حداکثر استفاده را به عمل آوردند و آنان را با برنامه ریزی دقیق تر به سمت مناطق نیازمند روانه کنند .

اهداف پژوهش بدین قرار بوده است:

الف - تعیین میزان نیروی آموزشی لازم در یکایک آموزشگاههای هر منطقه ب- تعیین میزان کمبود یا مازاد نیروی آموزشی لازم در هر یک از آموزشگاههای مناطق مختلف ج- مقایسه مناطق مختلف استان از نظر کسری یا مازاد نیروی انسانی آموزشی مقطع ابتدایی د- مقایسه مدارس شهری و روستایی از نظر کسری یا مازاد نیروی انسانی ه- ارتباط بین کمبود نیروی آموزشی مقطع ابتدایی با واگذاری مدارس ابتدای به نهضت سواد آموزی .

جامعه آماری این تحقیق، کلیه آموزشگاههای ابتدایی تحت پوشش آموزش و پرورش خراسان در سال تحصیل 72-73 را در بر می گیرد.

پیشنهاد ها ی کاربردی تحقیق یاد شده نیز عبارتند از: 1- ضرورت بازگرداندن معلمان ابتدایی از سایر دوره ها 2- واگذاری روستاهای کمتر از 1 نفر دانش آموز به نهضت سواد آموزی .

-  دقت در توزیع فارغ التحصیلان مراکز تربیت معلم در بین  مناطق  نیازمند-جلوگیری از تغییر سمت  بی رویه  معلمان  از  دوره  ابتدایی  به سایر دوره ها.

-  استفاده از نیروهای مأمور به تحصیل و  پاره وقت  بدون کار.

-  دقت در اعطای مرخصی سالیانه بدون حقوق به معلمان مناطق محروم (مسلم محمدزاده لاری،1372-73)

در‌مورد  چگونگی کیفیت آموزشی فارغ التحصیلان کارشناسی و بالاتر،یافته های یک پژوهش که هدف آن ، "بررسی و مقایسه سطح کارآیی معلمان فارغ‌التحصیل از مراکز و دانشسراهای تربیت معلم در مقایسه با سایر معلمان" بوده ، قابل تامل است.  این تحقیق با روش توصیفی  انجام گرفته و ابزار آن شامل آزمون‌های پیشرفت تحصیلی درس‌های تربیتی و اختصاصی ، نگرش‌سنج دانش‌آموزان ، پرسشنامه مدیران مدرسه، لیست نمره های ثلث سوم دانش‌آموزان بوده است . جامعه آماری تحقیق شامل چند گروه زیر بوده است:

 1-6. معلمانی است که که در سال تحصیلی 1367-1368، از مراکز و دانشسراها فارغ‌التحصیل شده‌اند.

 2-6. معلمان درس های علوم تجربی و ریاضی دوره راهنمایی که در سال تحصیلی 1367-1368 از مراکز تربیت معلم فارغ‌التحصیل شده‌اند.

 3-6. معلمان آموزشی ابتدایی غیرفارغ‌التحصیل از دانشسراها و مراکز تربیت معلم.

4-6. معلمان درس علوم های تجربی و ریاضی غیرفارغ‌التحصیل از مراکز تربیت معلم .

یافته‌ها نشان می‌دهد که اطلاعات فارغ‌التحصیلان مراکز و دانشسراهای تربیت معلم در درس های کلیات، روش ها و فنون تدریس ، کاربرد آموزشی، راهنمایی‌ و‌ مشاوره، درس‌های‌تربیتی و دروس اختصاصی از اطلاعات معلمان تحصیل کرده دیگر  مراکز آموزش عالی بیشتر بوده است.

در بررسی جایگاه انتخاب و تربیت معلم در ساختار تشکیلاتی وزارت آموزش و پرورش که توسط کیومرث فلاحی در زمستان 1388 صورت گرفته موارد زیر قابل تأمل می باشد:

نتیجه بررسی قوانین آموزش و پرورش نشان  می دهد که استخدام معلمان در وزارت آموزش و پرورش  به گونه های زیر صورت می پذیرد:

  1. استخدام رسمی( آزمایشی، پیمانی، قطعی) با مجوز وزارتخانه از طریق آزمون سراسری یا تبدیل وضعیت معلمان غیر رسمی واجد شرایط با مجوز وزارت خانه و بنا بر رعایت شرایط هیات مرکزی گزینش.
  2.  استخدام نیروهای حق التدریس به وسیله مدارس، نواحی، مناطق و استان با رعایت  مجوز های  وزارت آموزش و پرورش شرایط هیات مرکزی گزینش .

مراحل استخدام:

مراحل استخدام در وزارت آموزش و پرورش، شامل موارد زیر است:

  1. قبولی در آزمون علمی ورودی
  2.  تایید صلاحیت های عمومی توسط هیات مرکزی گزینش از طریق مصاحبه حضوری و تحقیقات محلی
  3. استخدام آزمایشی
  4. تایید صلاحیت های عمومی توسط هیات مرکزی گزینش گزینش از طریق مصاحبه حضوری و تحقیقات محلی
  5. استخدام قطعی

تربیت و آموزش معلمان:

تربیت و ارتقاء سطح علمی معلمان در  جمهوری اسلامی ایران،  به گونه های زیر صورت می گیرد:

  1. از طریق دانشسراهای مقدماتی، مراکز تربیت معلم و مراکز آموزش عالی زیر پوشش وزارت آموزش و پرورش آموزش و پرورش .
  2. از طریق دانشگاههای  تحت پوشش و یا دارای مجوز  از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مانند دانشگاه تربیت معلم یا واحدهای دانشگاهی تربیت معلم دانشگاه آزاد اسلامی .
  3. آموزش های پیش از خدمت برای پذیرفته شدگان فارغ التحصیل در رشته های مورد نیاز آموزش و پرورش با مجوز دفتر  ارتقاء وزارت آموزش و پرورش.
  4. آموزش های کوتاه مدت ضمن خدمت  معلمان نیز به صورت ادواری یا مقطعی با مجوز دفتر  ارتقاء وزارت آموزش و پرورش.
  5. معلمان می توانند از طریق ادامه تحصیل در دانشگاهها سطح تحصیلی و علمی خود را ارتقاء بخشند، به طور معمول آموزش و پرورش تسهیلاتی را برای این امر فراهم می آورد. برای مثال با دانشگاه مورد نظر قرارداد  می بندد یا برای معلمان مجوزمرخصی صادر می نماید.

 

اهداف پژوهش:

بررسی و مقایسه سطح کارایی معلمان سال سوم مقطع دبستان شهر سمنانِ فارغ التحصیل از مراکز تربیت معلم با سایر معلمان.

بررسی کارایی دانشگاه تربیت معلم. (از طریق سنجش عملکرد معلمان فارغ التحصیل، به عنوان برونداد این دانشگاه)

بررسی این مسئله که به کارگیری سرباز معلمان یک فرصت مناسب اقتصادی و فرهنگی است یا یک تهدید اجتماعی.

 

 

 

 

فرضیه های پژوهش:

1-     سطح مهارت و فنون تدریس نوین در معلمان فارغ التحصیل از مراکز تربیت معلم، نسبت به سایر معلمان بیشتر است.

2-     تنبیه های بدنی و اهانت های لفظی به دانش آموزان، در معلمان فارغ التحصیل از مراکز تربیت معلم، کمتر از سایر معلمان وجود دارد.

3-     بین معلمان فارغ التحصیل از مراکز تربیت معلم و سایر معلمان، تفاوتی در تأخیر ورود به کلاس وجود دارد.

4-     اطلاعات عمومی سربازمعلمان، از معلمان فارغ التحصیل مراکز تربیت معلم و معلمانی که به وسیله آزمون های وردوی جذب شده اند کمتر است.

5-     علاقه به معلمی در بین معلمان فارغ التحصیل از مراکز تربیت معلم بیشتر از سایر معلمان دیده می شود.

 

روش تحقیق:

1-     برگزاری آزمون بسته پاسخ برای سنجش اطلاعات عمومی و مهارت های تدریس از معلمان.

2-     مصاحبه سازمان یافته از دانش آموزان، مدیر و والدین در مورد عملکرد معلّم.

3-     بررسی آزمون های پیشرفت تحصیلی.

 

جامعه ی آماری:

از آنجا که این تحقیق بین معلّمان مقطع دبستان شهر سمنان صورت می پذیرد لازم است در ابتدا تعداد نیروهایی که به صورت سرباز معلّم، آزمون های ورودی و فارغ التحصیلان تربیت معلّم وارد عرصه معلّمی شده اند مشخص شود.
(در اینجا فرض ما بر آن است که) 100 معلّم در مقطع سوم متوسطه در شهر سمنان مشغول به فعّالیّت هستند و طبق جدول حجم نمونه کرجی و مورگان حجم جامعه آماری این تحقیق تمام جامعه( 100نفر) خواهد بود؛

وضعیت پراکندگی این افراد بدین گونه است:

  • 70 معلم زن و مرد که فارغ التحصیل از مراکز تربیت معلم هستند مشغول به فعالیت می باشند.
  • مجموع افرادی که از طریق آزمون و به صورت سرباز معلمی مشغول به فعالیت هستند 15 نفر مرد می باشد.
  • 15 نیروی زن به صورت آزاد به استخدام آموزش و پرورش درآمده اند.

پس از تهیّه لیست این معلّمان اقدام به نمونه گیری به صورت تصادفی طبقه ای می کنیم .  بدین صورت که از لیست 70 نفری فارغ التحصیلان تربیت معلّم 20 نفر(10 نفر بانو و 10 نفر آقا) و از لیست 15 نفری خانم ها 4 نفر و همچنین از لیست 15 نفری آقایان نیز 4 نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کنیم.



[1] دارالمعلمین عالی نام مدرسه‏ای عالی بود که در سال 1307 ش برای تربیت معلم مدارس متوسطه تاسیس شد و در سال 1312 ش به دانشسرای عالی تغییر نام یافت. این دانشسرا دارای دو قسمت علمی شامل رشته‏های ریاضیات، طبیعیات، فیزیک و شیمی و قسمت ادبی با رشته‏های ادبیات، فلسفه، تاریخ و جغرافی بود. دانشسرای عالی پس از تاسیس دانشگاه تهران، جزیی از آن شد تا این که در سال 1334 ش، از دانشگاه تهران استقلال یافت. در تابستان 1342، دانشسرای عالی منحل گردید و وزارت فرهنگ وقت، دانشگاه تربیت معلم را تاسیس نمود.