-1مقدمه

v     شاخه بند پایان موفق‌ترین جانوران بوده و نسبت به سایر شاخه‌ها از تعدد و تنوع بی‌شماری برخوردارهستند.

v     از میان قریب به یک میلیون و پانصد هزار گونه جانوری شناخته شده 4/3 آن را بندپایان به خود اختصاص می‌دهند.

v     موفقیت این شاخه از جانواران ، نتیجه ساختمان اساسی بدن به ویژه سازمان قطعه قطعه‌ای و اسکلت خارجی کیتینی آنهاست.

v     بندپایان شامل چندین زیر شاخه هستند.


2-1مقدمه

v     شاخه بند پایان موفق‌ترین جانوران بوده و نسبت به سایر شاخه‌ها از تعدد و تنوع بی‌شماری برخوردارهستند.

v     از میان قریب به یک میلیون و پانصد هزار گونه جانوری شناخته شده 4/3 آن را بندپایان به خود اختصاص می‌دهند.

v     موفقیت این شاخه از جانواران ، نتیجه ساختمان اساسی بدن به ویژه سازمان قطعه قطعه‌ای و اسکلت خارجی کیتینی آنهاست.

v     بندپایان شامل چندین زیر شاخه هستند.

v     بدن دارای سر سینه و شکم یا سر است.

v     سر سینه یا سر از خارج بدون قطعه می‌نماید. سینه ، شکم یا تنه قطعه قطعه است. در سر ،یک یا دو جفت آرواره و دو جفت ماگزیلا وجود دارد. سخت پوستان ، صد پایان ، هزار پایان و حشرات در این زیر شاخه قرار می‌گیرند.

v     حشرات یا شش پایان ساکن خشکی هستند و بعضی بطور ثانویه آبزی شده‌اند. سر 6 قطعه وسینه 3 قطعه است که معمولا دارای 3 جفت پا و دو جفت بال است. شکم اصولا 11 قطعه بدون زواید حرکتی دارد. چشمها مرکب و ساده‌اند. بیش از 800 هزار گونه دارند.

v     حشرات به دو رده بالداران و بدون بالان رده بندی می‌شوند.

 

11-1حشرات

§        حشرات بزرگ‌ترین گروه را در بین گروه بندپایان به خود اختصاص می‌دهند. بندپایان حیواناتی هستند که دارای یک اسکلت خارجی بوده و اعضای آنها به هم پیوسته می‌باشند .حشرات شش پا دارند و بیشتر آنها دارای بال هستند.بدن یک حشره از ۳ قسمت تشکیل می‌شود: سر، سینه و شکم.

§        مجموع حشرات روی زمین تا مرز ده میلیون گونه مختلف می‌رسد که حدود یک میلیون گونه مختلف حشره در جهان شناسایی و توسط دانشمندان نامگذاری شده‌است .

§        حشرات اولین حیوانات پرنده می‌باشند که در روی زمین بوجود آمدند ۳۵۰ میلیون سال قبل اولین بار آنها توانستند در هوای زمین شروع به پرواز کنند و این میلیونها سال قبل از پرواز پرندگان و خفاشها بود.

§        برای بیشتر حشرات قدرت بینایی و بویایی از مهم‌ترین احساسها می‌باشد .

§        حشرات دارای چشمهای مرکب ( یعنی دو قسمت مجزا ) هستند

§        حشرات برای بو کشیدن ، مزه کردن  و لمس کردن اشیاء از شاخکهایشان استفاده می کنند .

§        هر بار که یک حشره تغییر شکل می‌دهد (یا پوست اندازی میکند)شکل بدنش عوض می‌شود این حالت را در حشرات دگدیسی (دگرگونی) می‌نامند.

 

 

 

 

فرمانرو :

جانوران

شاخه :

بند پایان

زیر شاخه :

شش پایان

رده :

حشرات

زیر رده :

بالداران

فرو رده :

نو بالان

بالا راسته :

هام دگردیسان

راسته :

دو بالان

زیر راسته :

نخ سرونیان

فرو راسته :

پشه شکلان

بالا خانواده :

پشه سانان

خانواده :

پشگان

 

 

 

11-5راسته ایزوپترا یا جوربالان

§        موریانه‌ها در این گروه قرار دارند.

§         بالها مشابه و نازک هستند.

§         زندگی اجتماعی دارند.

§        بیشتر ساکن مناطق گرمسیری هستند.

§         چندین شکل هستند .

§        2000 گونه دارند.

 

 

11-6 راسته سنجاقکها

§        سنجاقک ها در این راسته قرار دارد.

§        بالها مشابه و دارای رگبالهای تور مانند هستند.

§         بال سنجاقکها به سمت عقب تا نمی‌شود اما در گروهی از آنها بالها در هنگام استراحت تا می‌شوند.

§        چشمهای مرکب بسیار مشخص دارند.

§        شکم باریک و دراز است.

§        صیاد هستند.

§        آبششهای نایی دارند.

§         5000 هزار گونه دارند.

 

 

11-7 راسته پرتورا

§        فاقد شاخک بوده و اولین جفت پاهای حرکتی به اندامهای حسی مبدل گشته‌اند.

§         فاقد چشم ساده و مرکب و دارای چشم کاذب هستند.

§        سیستم تراشه‌ای ساده بوده و یا اصلا فاقد آن می‌باشند.

§         بدن 12 مفصلی و فاقد زایده سرسی است.

§        پیش از کامل شدن ، تعدادی مفاصل شکمی از تخم خارج شده، لذا اصطلاحا آنامورف هستند.

11-8 راسته دیپلورا

§        این راسته را آپتر نیز می‌نامند.

§         بدن کوچک و نرمی داشته و محیطهای تاریک و مرطوب را ترجیح می‌دهد.

§        تصویردارای شاخک طویل و فاقد چشم‌اند.

§         شکم 11 مفصلی و دارای سرسی است.

11-9 راسته کلمبولا

§        دارای بدنی نرم و کوچک و شاخکهای کوتاه می‌باشند.

§        چشمها مرکب کوچک و یا تحلیل رفته‌اند.

§        معمولا جهنده بوده و این عمل را بواسطه عضو جهنده خاصی انجام می‌دهند.

§        پوست اندازی به صورت اپی‌مورف است. یعنی تعداد مفاصل شکمی جانور به هنگام خروج از تخم کامل می‌باشند از این راسته جنس انوتوموبریا را می‌توان نام برد.

11-10 طبقه بندی علمی حشرات

دوره سنگواره‌ای( دونین پیشین)

فرمانرو :

جانواران

شاخه :

بند پایان

زیر شاخه :

شش پایان

رده :

حشرات

 

11-11 آناتومی یک حشره

1. شاخک
2.
ocelli (lower)
3. ocelli (upper)
4.
چشم مرکب
5.
مغز (cerebral ganglia)
6.
مفصل اول سینه
7. dorsal blood vessel
8.
tracheal tubes (trunk with spiracl)
9.
میان سینه
10.
مفصل سوم سینه
11.
بال جلو
12.
hindwing
13. mid-gut (stomach)
14. dorsal blood vessel ("aorta")
15.
تخمدان
16.
قسمت خلفی لوله گوارش

 

17. مقعد
18.
لوله رحمی
19. nerve chord (abdominal ganglia)
20.
Malpighian tubes
21. tarsal pads


22. claws
23.
قوزک پا
24.
ساق پا
25.
ران. سومین و بزرگترین مفصل پای حشرات.
26.
پی ران. مفصل دوم پا واقع در بین ران و
27. fore-gut (crop, gizzard)
28. thoracic ganglion
29.
پیش ران
30. salivary gland
31.
subesophageal ganglion
32.
mouthparts

 

 

A :دماغه

B :قفسه سینه

C : شکم

 

پــشـــه


 

8-1 پشه

§        پشه‌ها جزء حشرات بوده و به زیر رده بال‌داران یا حشرات بال‌دار تعلق دارند.

§        بعضی اوقات بالهای آنها تحلیل رفته و گاهی وجود ندارد و دارای زایده‌هایی به نام دنباله‌های شکمی و زاوید تناسلی هستند.

§        پشه ها به راسته دوبالان تعلق داشته و در زیر راسته راست درزان قرار می‌گیرند.

8-2 پشه : راسته دوبالان

ú         تعداد رگبالها کم است .

ú         بالهای پسین تبدیل به دو اندام کوتاه متورم شده است که هالتر نامیده می شود .

ú         بعضی از آنها بدون بالند.

ú         عده ای از آنها دارای ضمیمه دهانی اسفنجی می باشند که اغلب تشکیل یک خرطوم می‌دهد .

ú         شکم دارای 4 تا 9 بند است .

ú         لاروهای آنها معمولا بدون پا هستند .

ú         دگردیسی آنها کامل است و غالبا روز پروازند.

8-3 پشه : زیر راسته راست درزان

§        لاروها اغلب دارای سر مشخص‌اند.

§        شفیره‌ها برهنه می‌باشند.

§        بالغها از یک شکاف مستقیم که در سطح پشتی شفیره تولید می‌شود بیرون می‌آیند.

8-4 پشه ها چه می خورند ؟

§        نرهای بالغ از شیره گیاهان تغذیه می‌کنند.

§        غذای ماده‌ها منحصرا از خون جانوران است.

8-5 عادت‌های مربوط به استراحت و خونخواری پشه‌ها

§        عادت خونخواری پشه‌ها ترکیبی از دو عامل تکرر تغذیه و انتخاب میزبان می‌باشد.

§        در مناطق انتشار پشه آنوفل‌ وجود اغنام و احشام و کثرت آنها سبب جلب آنوفل به سمت احشام شده، در نتیجه بیماری در انسان کمتر دیده می‌شود.

§        در صورتیکه خون انسان در اختیارشان باشد آن را ترجیح می‌دهند.

 

 

 

 

 

 

 

8-6 مقایسه دو نوع پشه  (پشه معمولی و پشه کولکس پی پییان )

Ò     پشه معمولی

Ò     پشه کولکس پی پییان

Ò     در پشه معمولی ، تخمهایی که حیوان ماده می‌گذارد چسبیده بهم است و در سطح آب قرار می‌گیرد .

Ò     در پشه مولد مالاریا تخمها پراکنده و جدا از هم در سطح آب قرار می‌گیرد.

Ò     زایده‌های دهانی در پشه معمولی کوتاهتر از خرطوم است .

Ò     در پشه مولد مالاریا زایده‌های حسی دهانی مساوی خرطوم است.

Ò     پشه معمولی هنگام نشستن روی دیوار موازی سطح قرار می‌گیرد

Ò     بدن پشه مولد مالاریا عمود بر سطح دیوار است

Ò     پشه کولکس پی‌پییان که مالاریای پرندگان را منتقل می‌کند پشه مولد مرض مالاریا ، عامل مرض مالاریا را به انسان منتقل می‌نماید.

                                                                                                                                                                     


 

8-7 تولید مثل در حشرات

Ò     به جز چند مورد استثنایی عمل لقاح از طریق جفتگیری صورت می‌گیرد و تخم گذاشته می‌شود.

§        در جنین جوانه‌های مولد زواید بدن به توالی از جلو به عقب ظاهر می‌شوند.

§        هنگامی که لارو سر از تخم بیرون می‌آورد شبیه جانور بالغ است ولی فقط کوچکتر هستند.

§        لاروها طی پوست اندازیهای متوالی رشد می‌کنند و سرانجام محفظه‌هایی در دیواره بدن پدید می‌آید و دیسکهای شفیره‌ای شروع به پیدایش می‌کند. تغییر شکل لارو کرمی شکل به جانور بالغ در درون پیله انجام می‌شود. در این مرحله محفظه‌هایی که محتوی دیسکهای شفیره‌ای هستند باز می‌شوند و زواید جانور کم کم ظاهر می‌شوند.

8-8 حشرات اجتماعی

Ò     این گروه از حشرات شامل گونه‌های بیشماری از زنبورهای معمولی و تمام گونه‌های مورچه‌ها و موریانه‌ها می‌شود.

§        حشرات اجتماعی در گروههای خانوادگی زندگی می‌کنند و یا به صورت قبیله‌ای زندگی کرده و لانه‌های بسیار بزرگ می‌سازند در هر قبیله فقط یک حشره یعنی ملکه تولید مثل می‌کند. بیشتر حشرات دیگر کارگر هستند که به جمع آوری غذا و حفاظت از لانه و نوزادان مشغول هستند.

 


 

پـشــه خــاکــی

 

 

                                                                                    


 

پشه خاکی


طبقه بندی علمی

Ò     فرمانرو :

Ò     جانوران

Ò     شاخه :

Ò     بند پایان

Ò     زیر شاخه :

Ò     Hexapoda

Ò     رده :

Ò     حشرات

Ò     زیر رده :

Ò     بالداران

Ò     فرو رده :

Ò     نو بالان

Ò     بالا راسته :

Ò     هام دگردیسان

Ò     راسته :

Ò     دوبالان

Ò     زیر راسته :

Ò     نخ سرونیان

Ò     فرو راسته :

Ò     Psychodomorpha

Ò     خانواده :

Ò     Psychodidae

Ò     زیرخانواده :

Ò     Phlebotominae

 

7 -1 پشه خاکی : مشخصات

§        در خانواده پسیکودیده و زیرخانواده فلوبوتومینه (Phlebotominae) نزدیک به ۶۰۰ گونه در ۵ جنس وجود دارد که ۳ جنس فلوبوتوموس، لوتزومیا و سرژنتومیا اهمیت زیادی دارند. جنس فلوبوتوموس در دنیای قدیم )قاره‌های آسیا، آفریقا و اروپا ( ناقل بیماری سالک است و جنس لوتزومیا در دنیای جدید (قاره‌های آمریکا و استرالیا) ناقل می‌باشد و بالاخره سرژنتومیا از خون مهره داران تغذیه می‌کند. از نظر پزشکی دو جنس اول اهمیت بیشتری دارند.

§        پشه‌های خاکی در زیر خانواده فلوبوتومینه قرار دارند و دارای اندازه کوچک، بدنی پرمو، چشمانی نسبتاً بزرگ و سیاهرنگ و پاهای بلند می‌باشند.

§        در پشه خاکی‌های زیر خانواده فلوبوتومبنه سر، سینه، شکم به طور انبوه با موهای بلند پوشیده شده‌است.

§        این پشه خاکی‌ها در هنگام استراحت بالهایشان به صورت ایستاده در بالای بدن نگه داشته می‌شود که یکی از طرق مهم تشخیص می‌باشد.

§        ناقلین بیماری لیشمانیوز .

§        بیماری زئونوز (مشترک بین انسان و دام) .

§        عامل بیماری تک یاخته ای از جنس لیشمانیا .

§        21گونه از جنس لیشمانیا می تواند انسان را آلوده کند .

§        جزء6 بیماری مهم مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیری از نظر سازمان بهداشت جهانی

§        88کشور جهان به این بیماری درگیرند.

§        سالیانه 2 میلیون مورد جدید به این بیماری اضافه می شود

§        700 گونه پشه خاکی شناخته شده است که 19 گونه ناقل اصلی هستند

§        دوبالان نیش زن

§        اندازه کوچک (5/3- 3/1 میلی متر)

§        رنگ بدن زرد پریده

§        بدن مودار

§        چشمان مرکب نسبتا بزرگ و سیاه رنگ فاقد چشم ساده

§        پاها نسبتا بلند و باریک

§        در فلبوتومینه ها سر، سینه، بال و شکم با موهای کوتاه پوشیده شده است.

§        شاخک ها بلند و تسبیحی و مجهز به موهای کوتاه

§        ضمائم دهانی کوتاه و نامشخص

§        ضمائم دهانی در ماده ها برای خونخواری تغییر فرم داده است

§        ضمائم دهانی شامل: لب بالا، یک جفت آرواره بالا، یک جفت آرواره پایین، یک هیپوفارنکس و یک لب پایین گوشتالو

§        دارای یک جفت پالپ 5 بندی در قاعده ضمائم دهانی

§        نوک بال نیزه ایlanceolate

§        وجه افتراق فلبوتومینه ها و پسیکودینه ها :
بال فلبوتومینه ها به هنگام استراحت بصورت باز در بالای بدن قرار می گیرد.
در پسیکودینه های غیر نیش زن بال ها بصورت شیروانی بر روی بدن می خوابد.

§        رگبندی بال : در پشه خاکی ها رگبال طولی دوم دو بار منشعب شده است.

§        ماده ها از خون و شیره گیاهی تغذیه می کنند

§        نرها فقط از شیره گیاهی تغذیه می کنند

§        یک پشه خاکی حداقل باید 2 بار خونخواری کند تا بتواند انگل را منتقل کند

§        طول عمر پشه خاکی ها 3-2 هفته و بعضا تا 2 ماه است

§        وجود رطوبت باعث افزایش طول عمر پشه خاکی ها      می شود

§        در شب یا در هوای ابری و مرطوب دارای پروازهای متناوب و در فواصل کوتاه هستند.

§        به ندرت در تعداد زیادی بصورت توده ای و بدون تولید صدا پرواز می کنند.

زیست شناسی پشه خاکی

§        این پشه خاکی‌ها در جاهای مختلف از جمله در لانه جوندگان، لانه سگ، لانه خزندگان، لانه دوزیستان و همچنین در شکاف سنگ فرشها، در کف اصطبلها، در داخل مرغداری‌ها، در بین ریشه‌های خارجی درختان جنگلی و مناطق مشابه تخم‌گذاری و زندگی می‌کنند.

§        تخم این حشرات کوچک و کم‌وبیش بیضی‌شکل است و معمولاً به رنگ قهوه‌ای یا سیاه می‌باشد.

§        لارو عمدتاً از مواد آلی و درحال پوسیدن تغذیه می‌کند.

§        هردو جنس پشه خاکی‌ها از شیره گیاهان تغذیه می‌کنند، ولی پشه خاکی ماده علاوه بر شیره گیاهان از خون نیز تغذیه می‌کند.

مالاریا: پشه آنوفل ، ناقل بیماری مالاریا

§        پشه آنوفل ناقل و میزبان نهایی انگل مالاریا است. در زیر بعضی از ویژگیهای زیست شناسی پشه آنوفل ذکر می‌شود:

§        نوع آنوفل: از بین ۴۸۳ نوع آنوفلی که در دنیا شناسائی شده‌است ۷۰ گونه قادر به انتقال بیماری مالاریا می‌باشند که از این میان ۴۰ گونه در مناطق مختلف جهان به عنوان ناقل اصلی مالاریا شناخته شده‌اند. در ایران ۲۹ گونه آنوفل انتشار دارد که تا کنون ۷ گونه از آنها به عنوان ناقلین قطعی بیماری مالاریا شناخته شده‌اند. نام این ناقلین به شرح زیر است:

نکاتی از انسان و مالاریا

§        سیاه‌پوستان کمتر از سفیدپوستان به مالاریای ویواکس حساس می‌باشند و این مقاومت به روشنی در رابطه با فقدان عامل خونی دافی ( Duffy) در این افراد است

§        در مطالعه ای که روی ۴۷۶ بیمار مالاریایی در هند انجام گرفت، معلوم شد که موارد بیماری در کسانی که گروه خونی آ دارند از دیگر گروه‌های خونی بیشتر است. با توجه به بررسی فراوانی گروه‌های خونی در ۱۳۰۰ فرد سالم در همان جامعه، کمترین موارد ابتلا در گروه خونی او (O)بود

§        اگرچه در مناطقی که مالاریا شدید و زیاد است، ابتلای کودکان بیشتر از بالغین است، اما وفور انگل در خون در کودکان کمتر از ۶ ماه کمتر از کودکان ۶ ماه و بزرگ‌تر است که به دلیل پادتن رسیده از مادر یا به احتمالی در اثر هموگلوبین غیر طبیعی (دنباله هموگلوبین جنینی)یا تغذیه از پستان مادر است.

§        جنسیت به طور مستقیم و طبیعی در حساسیت یا مقاومت نسبت به مالاریا دخالت ندارد، ولی ممکن است از طریق شغل یا نوع پوشش تأثیر نماید، چراکه در بعضی مناطق دختران بر خلاف پسران مجبور هستند که هنگام شب پوشش کامل داشته باشند یا اینکه مردان، شب در محیط باز (مانند نگهبانی مزارع برنج یا ماهیگیری)مشغول هستند، بنابراین بیشتر در معرض نیش پشه‌ها هستند.

 


 

پــشـــه آنــوفــل

12 1 معرفی پشه آنوفل

§        پشه های آنوفل حشراتی کوچکی به طول 8 - 5 میلی متر بوده و در اکثر کشورهای مناطق معتدله و حاره  و هر جا که زیستگاه لاروی مناسبی بتواند ایجاد شود وجود دارند.

§        این   پشه ها شب فعال بوده و در طول روز در مناطق تاریک و مرطوب مخفی می شوند.

§         دگردیسی (Metamorphose) این پشه ها کامل بوده و دورة زندگی شامل مراحلی است که در آن پشه نوزاد هیچ شباهتی به پشه بالغ ندارد

12-3 رده بندی پشه آنوفل

سلسله :

جانوری

شاخه :

 بندپایان

 زیرشاخه:

آرواره داران

رده :

حشرات

زیررده :

  بالداران

راسته :            

 دوبالان

زیر راسته :      

نماتوسرا

خانواده :

کولیسیده

زیر خانواده :      

آنوفلینه

ترایب :           

  آنوفلینی

جنس :

آنوفل

 

12-4 تولید مثل پشه آنوفل

§        تولید مثل پشه ها بوسیله تخم ریزی است. پشه های آنوفل ماده تخمک های خود را که در نتیجه جفت گیری با پشه های نر بارور شده است در سطح آبهای راکد یا آبهایی که دارای جریان  بسیار کندی دارند، قرار می دهند. اغلب پشه های آنوفل آبهای  تمیز را برای تخم ریزی ترجیح می دهند ولی بعضی از آنها در آبهای شور و کثیف هم ممکن است تخم ریزی کنند.   معمولاَ در هر نوبت تخم گذاری برحسب گونه های مختلف حدود 50 تا 300  تخم می گذارند.

§        اندازه تخم ها حدود 1 میلیمتر بوده، تخم ها به رنگ قهوه ای تیره  و به طور تک تک روی سطح آب گذاشته می شوند. در بعضی از گونه ها، شکل تخم شبیه قایق و در بعضی گونه ها بیضی بوده و در دو طرف آن یک زوج اطاقچه هوایی قرار دارند که در بعضی از انواع از قبیل An.pseudopunctipennis   دور تخم را کاملاَ فرا گرفته است. وجود این اطاقچه های هوا باعث شناور ماندن تخمها بر روی سطح آب می شود. تخم آنوفل ها نسبت به خشکی حساس بوده و سریعاَ از بین میرود. باز شدن تخم ها و تبدیل به لارو  بر حسب درجه حرارت محیط و نوع گونه متغیر بوده و در مناطق گرمسیر تخم ها در عرض 3-2 روز و در مناطق معتدل در عرض 14-7 روز باز می شوند. آگاهی از عادت تخمریزی پشه‌ها برای انجام عملیات ضدلارو ضروری است

تولید مثل پشه آنوفل

12-6 تخم های آنوفل

12-7 لارو آنوفل

                                                                                                                                                                            


 

12-8 شفیره آنوفل

12-9 تخم گذاری


 

12-10 آنوفل در ایران :

§        آنوفل سوپرپیکتوس  :(A.superpictus) در تمام فلات مرکزی ایران همچنین در مناطق کوهستانی شمال و مناطق کوهستانی و تپه ماهورهای جنوب به میزان متغیر وجود دارد. همچنین در دشت‌های ساحلی کناره دریای خزر و خلیج فارس به مقدار کم وجود دارد.

§         آنوفل ماکولی‌پنیس( A.maculipennis)  : در تمام مناطق ساحلی دریای خزر و قسمت بزرگی از دشت و مناطق نیمه کوهستانی قسمت‌های مرکزی و غربی و شرقی ایران فعال است.

§         آنوفل ساکاروی ( A.acharovi) :این آنوفل در منطقه جنوب شرقی ساحل دریای خزر، در آذربایجان کناره رود ارس و دریاچه ارومیه، مناطق مرکزی تهران، قزوین، همدان و اصفهان)مناطق غربی و جنوب غربی و مناطق جنوبی در استان فارس (شیراز و کازرون پراکنده‌است.

§        آنوفل کولیسیفازیس: ( A.culicifacies) این آنوفل در مناطق مختلف استان بلوچستان و قسمت‌های شرقی استان هرمزگان و جنوب شرقی استان کرمان انتشار دارد.

§         آنوفل استفنسی ( A.stephensi) :در تمام مناطق ساحلی دشت و تپه ماهورهای مناطق جنوبی ایران (از دامنه جنوبی رشته کوه‌های زاگرس به پایین و دره‌های آن در استان‌های خوزستان، فارس، بوشهر، کرمان، هرمزگان و بلوچستان انتشار دارد. بعلاوه، این آنوفل در ایلام و گیلان غرب وجود دارد.

§         آنوفل فلوویاتیلیس ( A.fluviatilis) : در تمام مناطق تپه ماهوری جنوب ایران دامنه جنوبی زاگرس، از منطقه قصرشیرین و گیلان غرب تا شرقی‌ترین منطقه جنوبی ایران در بلوچستانانتشار دارد.

§         آنوفل دتالی ( A.d'thali) انتشار آن به تقریب مشابه آنوفل فلوویاتیلیس است، به‌اضافه چند کانون محدود و مجزا، مانند یزد، محلات نزدیک همدان و حدود شرقی کویر نمک (منطقه طبس) که در این مناطق نیز فعالیت دارند.

12-12 پشه آنوفل : طول عمر


 

·        آنوفل ماده از نظر انتقال مالاریا زمانی خطرناک می‌شود که غدد بزاقی آن حاوی اسپوروزوییت باشد. سن خطرناک آنوفل به نوع آن، نوع انگل، درجه حرارتمحیط و محل استراحت از چندروز تا چند هفته بستگی دارد. بدین ترتیب پیش از آنکه آنوفل به سن خطرناک برسد، هرچه بیشتر عمر کند خطر آن بیشتر خواهد بود و هرچه درصد پشه‌ها با سن خطرناک زیادتر باشد، خطر انتقال بیماری بیشتر خواهد بود. طول عمر پشه‌ای که به خواب زمستانی می‌رود، حدود ۹ ماه است. آنوفل گامبیاسه ماده (ناقل مهم قاره سیاه آفریقا در حدود ۳ ماه، آنوفل ماکولی‌پنیس ماده حدود ۱ تا ۳ ماه عمر می‌کند. طول عمر آنوفل نر کوتاه و حدود ۲ هفته‌است


 


 

زنبورها


 

بسم الله الرحمن الرحیم

§        پروردگارت به زنبور الهام کرد که در کوهها و درختان و در آنچه سقف دارند لانه کن، آنگاه از هر میوه ای بخور و راه هموار پروردگارت را بپوی ، و از شکم آنها نوشابه ای که رنگهای مختلف دارد بیرون می آید، که آن باعث درمان مردم است، به راستی در این کار نشانه ای برای اندیشمندان است.  (نحل 67-69)

3 نوع زنبور

مقدمه بر زندگی زنبور

§        زنبور عسل یکی از حشرات مفید برای انسان است که متعلق به رده دوبالان می‌باشد

§        زنبور عسل خیلی پیش از انسان در روی زمین بوجود آمده و زندگی می‌کرده است

§        زنبور عسل حدود 150 میلیون سال قبل وجود داشته و مشغول زاد و ولد بوده است

§        منتها با این تفاوت که در آن فاقد یک زندگی اجتماعی بوده و مثل خیلی از زنبورهای غیر عسلی امروزی ، زندگی انفرادی داشته و هر زنبور لانه مخصوص بخود را داشته و در آن زندگی می‌کرده است

§        کندو محلی است که زنبورها در آن تولد یافته ، کار کرده ، خواهران و برادران خود را پرورش داده و مواد غذایی لازمه را در آن انبار و ذخیره می‌کنند

§        زنبور عسل دارای نژادهای مختلف است و ساختمان بدنی پیچیده‌ای دارند.

4-2 ساختار بدن زنبور عسل

§        سر:  در جلوترین قسمت بدن قرار داشته و شامل اعضای زیر است: دو عدد چشم مرکب ، سه عدد چشم ساده ، دو عدد آنتن و دهان با خرطوم.

§         بزرگی چشمها وسیله‌ای است که زنبوردار به کمک آن به راحتی می‌تواند زنبور نر را از کارگر تشخیص دهد. زیرا چشمهای زنبور نر بزرگتر بوده و از عقب سر بهم می‌رسند، ولی در زنبور کارگر و ملکه بهم نمی‌رسند.

§        کار آنتنها ، لمس کردن و بوییدن است.

§         زنبور به کمک خرطوم ، شهد را از روی گلها جمع آوری و از راه دهان به داخل کیسه عسلی می‌فرستد.

§        سینه : 

§         از سه حلقه کیتینی درست شده و اعضای زیر به آن اتصال دارند: چهار عدد بال یا پر که دو عدد آنها بالهای جلویی و دو عدد دیگر بالهای عقبی هستند. شش عدد پا که جفت عقب آن دارای حفره‌هایی به نام سبد می‌باشند و زنبور عسل در دوران فعالیت خود گرده‌های گل در آن پر و با خود به کندو حمل می‌کند. این سبدها در کارگران بزرگتر از نرها هستند.

§        شکم : 

§         در قسمت انتهایی بدن قرار داشته

§         از 6 حلقه کیتینی پشتی و 6 قطعه شکمی تشکیل شده است.

§        در انتهای شکم مخرج برای دفع مدفوعات دیده می‌شود.

§        از راه همین مخرج ، زنبور قادر است خاری را که در داخل بدنش جای دارد، خارج کرده و نیش بزند.

§        زنبور نر نمی‌تواند نیش بزند، چون اصلا نیش ندارد!

2-1 غده های مهم

§        یک جفت غده شیری

§        غده بزاقی و غده سینه ای

§        غده زیر آرواره ای

§        4جفت غده مومی

§        غده های بویایی

§        غده های مخزنی

 

 

§        غده های شیری :

§        در داخل دو طرف سر کارگر یک جفت غده‌ای به نام غده‌های شیری وجود دارد که از خود ماده‌ای به نام شیر یا ژله شاهانه ترشح می‌کند و با آن ملکه و لاروهای خیلی جوان را تغذیه می‌نمایند.

§        غده های بزاقی :

§        غده‌های بزاقی همراه با یک جفت غده سینه‌ای بوسیله یک کانال مشترک ، ترشحاتشان را به داخل دهان زنبور می‌ریزند. ترشحات این غده‌ها در موقع لارو بودن صرف تنیدن به دور خود شده و پس از رشد و تبدیل به یک زنبور کامل ، نقش غده بزاق دهان را در زندگیشان بازی می‌کنند.

§        غده های زیر آرواره ای :

§        غدد زیر آرواره‌ای که در کارگران خیلی کوچک و غیرفعال بوده و در ملکه بسیار بزرگ و فعال است. ماده‌ای بوسیله این غده ترشح می‌شود که با بوی مخصوصش باعث تمیز ملکه از سایر زنبورها می‌شود.

§        غده های مومی :

§        در زیر شکم زنبورها 4 جفت غده‌های مومی وجود دارد که سه جفتش فعال هستند و موم ترشح می‌کنند و بکار ساختن سلولها و شان می‌خورند.

§        غده‌های بویایی:

§        در پشت زنبورها غده‌ای به نام غده بویایی دیده می‌شود که کارش تشخیص بوهاست.

§        غده‌های مخزنی:

§        سه عدد غده در مخزن به نام غده‌های مخزنی ، مدفوعاتی را که در آنجا ذخیره شده‌اند، مرتب ضد عفونی می‌کنند.

نژادهای زنبور

§        زنبور هندی Aspis Indica

§        زنبور درشت Apis Dorsata

§        زنبور ریزApis Florea

§        زنبور عسل معمولی Apis Meaifica

§        زنبور هندی Aspis Indica

§        کمی کوچکتر از زنبور عسل معمولی بوده ، قدر کارگرش 13 میلیمتر می‌باشد. سلولهایی را که با موم در روی شانها درست می‌نماید از سلولهای زنبور عسل کوچکتر هستند.

§        زنبور درشت Apis Dorsata

§        در هندوستان و چین زندگی نموده و بزرگترین نوع زنبور عسلی است که تاکنون شناخته شده است. به حالت وحشی زندگی کرده و در زیر شاخه‌های درخت شانش را می‌چسبانند. سالانه چند بار از نقطه‌ای به نقطه دیگر کوچ می‌نمایند.

ž     زنبور ریزApis Florea

§        از همه زنبورها کوچکتر بوده و فقط یک شان درست می‌کنند که مثل زنبورهای درشت به زیر شاخه درخت می‌چسباند به حالت وحشی در هندوستان و جنوب ایران یافت می‌شوند.

§        زنبور عسل معمولی Apis Meaifica

§        همان زنبور عسل معمولی است که فقط آنها را در دهات و شهرها برای تولید عسل در کندوها نگهداری می‌کنند.

§        از مهمترین نژادهای این زنبور می‌توان به زنبور عسل اروپای مرکزی ، زنبور سیاه ، زنبور ایتالیایی قفقازی و زنبور نژاد ایرانی نام برد.

§         خواصی را که از یک نژاد خوب باید انتظار داشت عبارتند از: آرام باشند و نیش نزنند، پر محصول باشند، بچه به اندازه لازم بدهند، گلهای شهددار را به سرعت پیدا کنند، در مقابل امراض مقاوم باشند، مصرف عسل زمستانی آنها کم باشد، رشد سالانه‌شان را هر چه زودتر شروع کرده و سریع به حداکثر رشدشان برسند.

 

 

 


خطرات ناشی از زنبور گزیدگی

§        سم زنبور باعث آسیب به بدن انسان می شود که این آسیب اکثراً محدود به ناحیه نزدیک گزش می باشد و گاهی باعث عوارض خطرناکی می شود که می تواند تهدید کننده حیات باشد که واکنشهای حساسیتی و آلرژیک از جمله این موارد است .

9-1 نکاتی بر اسرار زندگی زنبور عسل

§        زنبورها برای رسیدن به منطقه گلها گاهی راه خود را نشانه گذاری می کنند و ازطریق پراکندن بوهای مختلف در مسیر راه را چنان مشخص می کنند که کمتر امکان دارد زنبوری سرگردان شود

§        یکی از خدمات این حشره گرده افشانی و تکثیر گیاهان است زنبور عسل بیش از حشرات دیگر عامل نقل و انتقال گرده گلهاست کشاورزان و باغداران با تجربه - همیشه در گوشه و کنار کشتزار و باغ خود چند کندو از زنبور عسل دارند تا آنان را در کار گرده افشانی گلها و گیاهان یاری دهند تحقیقات زیست شناسان بیانگر آن است که اگر زنبور عسل از بین برود هزاران نوع از گیاهان و گلها و میوه ها از بین خواهند رفت

§        موضوع جالب دیگر در زندگی زنبوران عسل این است که آنها نسبت به نظافت و پاکیزگی بسیار حساس هستند بطوریکه هیچگاه روی نقاط آلوده و کثیف نمی نشینند اگر یکی از آنها روی نقطه آلوده ای نشسته باشد وقتی که بخواهد وارد کندو شود زنبورهای محافظ از ورود آن جلوگیری می کنند و در مواردی زنبور آلوده را با خشونت می کشند به همین جهت دسته ای از زنبورهای کارگر ماموریت پاکیزگی کندو را برعهده دارند.

§            امیرالمومنین علی(ع) می فرماید زنبور سه ویژگی دارد که اگر انسان آن را عمل کند بیشتر مشکلاتش حل می شود؛
    
1- زنبور الگویش گل و همیشه دنبال گل است پس انسانها باید برای خود الگوی خوب داشته باشند
   
2- محصول زنبور، عسل است پس انسان باید با زبانش محصول خوبی داشته باشد.
    
3- زنبور هیچ گلی را نمی شکند، پس ما انسان ها باید همیشه در برخورد با دیگران تعادل داشته باشیم

§        زنبور عسل در سخت ترین شرایط، زندگی پربار خود را می گذراند و تنها حیوانی است که در طبیعت اصلا خواب ندارد. برای بشر دارو و غذا تهیه می کند.

§        برای تهیه یک قاشق عسل چهار هزار زنبور باید بیست هزار گل را ملاقات کنند و برای تهیه یک کیلوگرم عسل، زنبور باید صد و بیست تا صد و پنجاه هزار بار پرواز کند. فاصله هفت بار مسافت دور کره زمین را بپیماید و دو میلیون گل را ملاقات کند.

§        ملکه زنبور عسل از نظر ژنتیکی با کارگران کندو یکسان است اما 10 بار بیشتر زندگی می کند و بر خلاف خواهران نابارورش، در طول زندگی اش مولد باقی می ماند

§        ملکه زنبور عسل غذای مخصوص به خود را  دارد و به مقدار زیادی از آن استفاده می نماید. او یک ماشین تخمگذاری است. او 2000 تخم در یک روز می گذارد و در عین حال 10 بار بیش از افرادی که دارای همان ژنوم هستند و نمی توانند تولید مثل کنند عمر می کند."

§        والتر لیل پروفسور حشره‌شناس و همکارانش یک ترکیب شیمیایی جذب‌کننده به نام نانونال (nanonal) کشف کرده‌اند که باعث تحریک حس بویایی حشره شده و او را به سمت یک وعده‌ غذایی و مکیدن خون میزبان سوق می‌دهد. این ترکیب یک ماده شیمیایی یا مخلوطی حامل یک پیام است.

§        پشه به‌وسیله این ترکیب ما را پیدا می‌کند. شاخک‌های پشه‌ای (culex) بقدری حساس و قوی است که حتی تمرکز بسیار کم نانونال‌ (nanonal) را تشخیص می‌دهد. پشه بو‌ها را به‌وسیله‌ گیرنده‌های حس بویایی‌اش روی شاخک‌هایش تشخیص می‌دهد

§        از سال 1999 تاکنون مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها در آمریکا 29 هزار و 397 مورد آلودگی انسانی و 1147مورد مرگ ناشی از آن را فقط در آمریکا گزارش کرده است.

§            محصولات و میوه های درجه یک میوه هایی هستند که گرده افشانی آنها به وسیله زنبور عسل می باشد.
    
مهمترین خاصیت عسل علاوه بر ارزش غذایی، ارزش دارویی آن است که برای درمان بیمای چشم، عفونت ها، صرع، میگرن، ناراحتی های گوارشی، دفع سنگ مثانه، پروستات، فعال شدن مغز استخوان جهت خون سازی، درمان ناراحتی های قلبی، تصلب شرائین، تقویت ماهیچه های قلب، باز شدن رگ های بسته شده قلب، ناراحتی های اثنی عشر، تقویت حافظه، از بین رفتن ضعف اعصاب، قوی شدن عضلات بخصوص در سنین رشد بچه ها می باشد.
 

§        زهر: مهمترین دارویی است که برای معالجه آرتروز استفاده می شود

§        ژله رویال: تنها غذایی است که از طریق پوست هم جذب بدن می شود. قوی ترین غذایی است که تاکنون در طبیعت شناخته شده، مهمترین عامل زیبایی و تقویت پوست بدن می باشد. ژله رویال غذای ملکه در هنگام رشد تخم است که از غدد شیری زنبور درست می شود. ژله رویال عمر انسان را تا 20 برابر بیشتر می کند. ژله رویال را می توان در شیشه های رنگی در دمای مناسب در یخچال نگهداری کرد.

§        برم موم: نوعی چسب مخلوط صمغ هاست که برای درمان تومور و میگرن مفید و موثر شناخته شد. شایان ذکر است که به عقیده پزشکان 30 نوع آرتروز تاکنون شناخته شده که 29 نوع آن دارویش زهر زنبور عسل است، فقط یک نوع آرتروز که خورندگی استخوان است درمان ندارد. زهر عسل ارزش ریالی آن در هر کیلو 20 تا 30 میلیون تومان است. معمولا در ایران به علت کمبود امکانات داروسازی زهر به کشورهای آلمان و ... صادر می شود. کشور آ لمان با ساختن دارو به صدها برابر به ما می فروشد.

§        با سختی از امام صادق (ع) درمورد زندگی اسرارآمیز زنبور عسل گفتار خود را به پایان می بریم :
در زنبور عسل دقت کنید و در زندگی اجتماعی آن فکر کنید اگر در بدست آوردن ذخایر غذایی و ساختن خانه شش گوشه منظم و اعمال حیرت انگیز این حیوان درست دقت کنید موضوع بسیار جالبی خواهید دید نتایج فعالیت این حشره بسیار گرانبها حیرت انگیز است و عجیب تر اینکه موجودی که این همه عجائب را انجام می دهد حیوانی است که حتی نمی تواند به وجود و موقعیت خود پی ببرد تا چه رسد به نتایج این اعمال شگفت انگیز این خود دلیلی است روشن که اینها همه به الهام خداوند دانا و تواناست و این حشره فعال مسخر قدرت لایزال الهی است

 


 

یک کشف علمی جالب 

کشف حقیقتی جدید در مورد مگس و بیان آن در اسلام


 

§        از اوایل قرن بیستم تلاش هایی جهت به دست آوردن پادزهر های گوناگون از حشرات آغاز شد.

§        خانم دکتر ((جوآن کلارک)) در استرالیا متوجه شد در سطح خارجی بدن مگس پادزهر هایی وجود دارد که برخی امراض و بیماری ها را درمان می کند! بنا بر این اذعان داشت که در مگس شفا وجود دارد!

§        هر کسی در این زمینه نظری ارائه کرد ؛ اما کسب تجربه همچنان ادامه داشت تا اینکه تعدادی از اندیش مندان بحث هایی در این زمینه مطرح کردند و متوجه شدند که مگسی که بیماری های بیشتری را حمل می کند، پادزهر های بیشتری را نیز حمل می کند که می تواند منجر به درمان بیماری های بیشتری نیز بشود. به گونه ای که مگس ناقل بیماری هایی که حمل می کند نیست.

§        محققان از اینکه بیماری و درمان را با هم در یک مخلوق - آن هم مگس- پیدا کردند بسیار متعجب شدند. آن ها به این نتیجه رسیدند که بهترین راه آزاد سازی این پاد زهر ها فرو بردن مگس در آب است.

§        طی چند ماه محققان دانشگاه آبرن به وجود پروتئینی در بزاق مگس پی برده اند . این پروتئین ممکن است که التیام زخمها و شکافهای پوستی مزمن را تسریع کند.

§        امروز پزشکان روسیه تلاش می کنند تا درمان جدید با مگس را توسعه دهند؛ زیرا دریافتند مگس حامل مواد شفا دهنده بسیاری است که بیشتر از دارو های سنتی به درمان بیماری ها کمک می کنند. آن ها می گویند این درمان جدید در دنیای پزشکی انقلابی به پا خواهد کرد.
حال این دو حقیقت علمی جدید که چیزی از کشف آن نمی گذرد ( 1-وجود پادزهر در سطح بدن مگس 2- آزاد سازی پادزهر ها از طریق فرو بردن مگس در آب) را با حدیث شریف نبوی (که پیامبر اکرم(ص) قرن ها پیش فرمودند) مقایسه کنید:

إذا وقع الذباب فی شراب أحدکم فلیغمسه ثم لینزعه، فإن فی أحد جناحیه داء وفی الآخر شفاء

هنگامی که مگسی در نوشیدنی یکی از شما افتاد، آنرا در آب فروبرید سپس از آن نوشیدنی استفاده کنید؛ زیرا در یکی از بالهای مگس درد و در دیگری درمان است.

این حدیث شریف در کتاب ((بخاری)) آمده است و در حدیث دیگری (( افتادن پشه در غدا و مالیدن آن به غذا نیز آمده است))